Het was een indrukwekkende setting, woensdag 12 oktober. Na 5 maanden van onderzoek, denk- en rekenwerk, presenteerden de consortia tijdens de slotbijeenkomst van de BIK Challenge in een echte arena hun voorstel, aanpak en business case aan de woningcorporaties en andere deelnemers. Welke consortia werden uiteindelijk aan het einde van de avond als beste beoordeeld en welk consortium werd door het honderdkoppige publiek uitgeroepen tot publiekswinnaar?

BIK Challenge: samen slim energiezuinig renoveren van huurwoningenMet een DJ, een arena-opstelling, twee grote schermen om mee te kijken met de presentaties en een interactieve component met live enquêtes onder de aanwezigen, beloofde de slotbijeenkomst bepaald geen saaie bijeenkomst te worden.

Enkele dagen eerder hadden de consortia hun plannen al uitgebreid gepresenteerd aan de woningcorporaties en in sommige gevallen ook aan de bewoners. Nu kregen zij de gelegenheid hun plan in een korte pitch ook aan de andere deelnemers en enkele extra uitgenodigde woningcorporaties te presenteren. Dit maakte onderdeel uit van het BIK Challenge programma, waarbij de deelnemers transparant zijn in de keten en de consortia en de woningcorporaties samen leren en ervaren.

Nog nooit zo snel stil
Dagvoorzitter Jos Borsboom opende de bijeenkomst met de opmerking dat hij nog nooit eerder een zaal met meer dan 100 man zo snel stil had gekregen. Het leverde direct het eerste lachsalvo op en er zouden er nog veel meer volgen. Misschien waren het de spanning en de oprechte interesse in elkaars plannen, waardoor iedereen direct zijn aandacht er zo goed bij had. Het is niet niks om maanden te werken aan een plan, dat te presenteren en dat dan het moment daar is, waarop je hoort of je wel of niet als beste wordt beoordeeld door de opdrachtgever.

Wordcloud BIK Challenge interactieve enqueteAllemaal winnaars
Jos Borsboom memoreerde aan 12 mei, toen we met een groot deel van dit gezelschap bij elkaar waren voor de startbijeenkomst van de BIK Challenge. Toen waren er allerlei verwachtingen, in hoeverre zouden die zijn waargemaakt de afgelopen maanden?

Hij benadrukte ook dat de woningcorporaties weliswaar een keuze zouden maken vanavond, maar dat in feite alle deelnemende consortia winnaars zijn. Het is het leerproces – het vormen van de consortia, het vanaf het begin op gelijke voet samenwerken aan de opgave en het ervaring opdoen met regisserend opdrachtgeverschap – dat uiteindelijk het belangrijkste doel is van deze BIK Challenge.

Ik schetste als projectleider van het project BIK nog even kort hoe we de afgelopen maanden hadden ingestoken, vanuit welke invalshoek en ideeën bij ons in het BIK team de opzet voor de BIK Challenge was ontstaan en uitgewerkt. Een filmpje liet zien welke inspanningen er door alle deelnemers zijn geleverd om dit tot zo’n groot succes te maken.

Eerste pitch: let’s get it started
Consortium EnergiQ trapte af met de eerste pitch. Elk consortium had van tevoren doorgegeven op welke muziek het graag de arena wilde betreden. EnergiQ koos voor het toepasselijke ‘Let’s get it started’ van de Black Eyed Peas. Het consortium bestaat uit de bedrijven Logchies Renovatie & Onderhoud, Patina Dakdenkers, Koppes Bouwkunde en Bonarius Installatietechniek en boog zich de afgelopen maanden over de opgave van Rochdale.

De ambitie van die opgave: voor 49 woningen (en 57 vergelijkbare woningen) de gemiddelde energie-index van 2,91 terugbrengen naar minimaal 1,25 en scenario’s ontwikkelen voor energetische verbeteringen, woonlastenverlaging en bewonersbegeleiding tijdens het hele proces. EnergiQ legde uit hoe het te werk was gegaan en uiteindelijk tot het beste scenario was gekomen. Belangrijkste les: de procesinnovatie, waarbij op basis van de input van bewoners en eigen onderzoek een SWOT-analyse en confrontatiematrix waren gemaakt, waar de oplossingsscenario’s uit voortkwamen en goed met elkaar vergeleken konden worden.

Maximaal bruto bewonersgeluk
Freefall van Armin van Buuren luidde de volgende pitch in, van het consortium ‘TisBEN, bestaande uit de bedrijven INCO Klimaat, Tromp bouw en Schipper Kozijnen. ‘TisBEN (waarbij BEN staat voor Bijna Energie Neutraal) boog zich net als EnergiQ over de opgave van Rochdale. Het consortium schakelde daarbij ook de hulp in van KeMaRo, Islant architecten en D7 visuals.

'TisBEN

De woningen die nu label G-D hebben, kregen van ‘TisBEN scenario’s voor B, A en A+. Woonlastenneutraal en met architectonische verbeteringen. Doel van hun plan: toename van de marktwaarde en maximaal bruto bewonersgeluk door de woningen klaar te stomen voor de toekomst, waarbij op termijn ook gekozen kan worden voor een elektrische installatie.

Echt thuis komen
Thuis zijn en je daar fijn voelen, daar gaat het werkelijk over bij de verschillende opgaven, zo vond het consortium Toekomstgericht4You. Daarom koos het voor de muziek van Dotan, ‘We’re coming home now’.

Belangrijke les van deze BIK Challenge: we werken als bouwketen vaak lineair. Het is heel prettig om nu gezamenlijk vanaf het begin niet ieders rol centraal te stellen, maar het project als geheel.

Consortium Toekomstgericht4You

Het consortium, bestaande uit de bedrijven De Toekomst Bouw, Ladies@Work bewonerscommunicatie, Kodi Energiebesparende Technieken BV, Studio fUSE en Gerrie Starreveld, is een heel gevarieerd gezelschap. Dat was wennen in het begin, erkenden zij eerlijk. Maar eenmaal in de flow, met sessies waar ook veel werd gelachen, leverde het heel veel creatieve ideeën op en lukte het om echt buiten de gebaande paden om te denken.

Zoals het idee om materialen die in dit wooncomplex van Kennemer Wonen vervangen worden, te gebruiken in het wooncomplex van de andere opgave waar Toekomstgericht4You later op de avond op zou pitchen.

Uitdaging: alle woningen goed toegankelijk maken
Mooie uitdaging in de opgave van Kennemer Wonen (28 portiekwoningen (totaal 280 woningen in complex), gemiddelde energie-index 2,07 naar ≤ 1,2) was de vraag om alle woningen goed toegankelijk maken. Bij de ‘oude’ manier van uitvragen had Kennemer Wonen in de opgave dan gevraagd om een lift. Nu bewust niet, om de markt de ruimte te geven met een eigen oplossing te komen. Toekomstgericht4You stelde, naast energetische maatregelen, voor om twee woonblokken met elkaar te verbinden met galerijen en 1 lift, waardoor tegelijkertijd meer sociaal contact ontstaat en een aantrekkelijke binnentuin.

Hecon duurSAAM (bestaande uit Hecon Groep, Energie Service Noord-West en AGNova architecten) koos voor een andere uitgekiende oplossing, namelijk het integreren van een lift in de bestaande portieken. Hun overweging: bewoners willen geen galerij en geen kamer opofferen voor de lift en de huidige portieken hebben een belangrijke sociale functie die bestaan moet blijven.

Het traject was spannend, uitdagend en zeer inspirerend. Heeft ons een zetje gegeven om innovatief na te gaan denken, een proces waar je toch echt een opdracht/opdrachtgever voor nodig hebt. We zitten hier wel dankzij de KvK en de woningcorporaties en dat is een applausje waard.

Hecon duurSAAM was ook heel eerlijk over de samenwerking: het kan heel gezellig zijn in het consortium, maar soms kan het ook even flink botsen. Dat hoort erbij. Hecon duurSAAM kwam op, op de nostalgische tune van The A-Team. Niet zozeer vanwege die A, die misschien kan verwijzen naar label A, maar vooral omdat Face, Murdock, BA en Hannibal altijd in staat waren binnen korte tijd een fantastische oplossing te vinden voor een moeilijk probleem. Precies de uitdaging waar de consortia tijdens de BIK Challenge ook voor stonden.

Overigens werkten bedrijven niet alleen nauw samen binnen de consortia, er werd ook met consortia samen opgetrokken. Zo organiseerden Hecon duurSAAM en Toekomstgericht4You samen een sessie met bewoners om hun wensen in kaart te brengen. Daarna gingen beide consortia wel hun eigen weg in het uitwerken van de plannen en de business case.

Veel aandacht voor de bewoners
Het was mooi om te zien dat alle consortia veel aandacht besteedden aan de bewoners in hun proces. Ze bevroegen bewoners vooraf en betrokken hen in veel gevallen ook gedurende de uitwerking van de plannen. Zo ook Climate Construction (Van der Leij bouwbedrijven, Woonconnect, Feenstra installaties, Itho Daalderop, Normteq Life en Veerhuis Bouwsystemen) dat pitchte voor de opgave van Intermaris (128 meergezinswoningen. Ambitie: gemiddeld van energielabel F naar minimaal label B (liefst A) en met oplossingen uit de markt meer tempo gaan maken.

Bijzonder aan deze aanpak was de inzet van een model, waarin de wensen van de bewoners worden vastgelegd en direct kunnen worden meegenomen in de ontwikkeling van de verschillende scenario’s. Climate Construction zet daarnaast als consortium sterk in op Activity Based Costing. Nu gaan de bedrijven nog heel verschillend om met de kosten, maar ze tekenden een intentieovereenkomst waarin ze met elkaar afspraken dat te veranderen.

Renovatiespel met bewoners
Ook De Kwartiermakers (Coen Hagedoorn Bouw, The IFC Factory, Hakvoort Mens en Gebouw en Flexicontrol) begonnen bij de bewoners. Via een indrukwekkende virtuele tour door de wijk St. Aagtendorp illustreerde dit consortium hun reis in de BIK Challenge en hun beslismomenten. Dat kwam ook tot uitdrukking in de muziek die het consortium koos, van de film Pirates of the Caribbean. Het consortium zag die reis als een zoektocht naar de schat.

Consortium BIK ChallengeNa een ‘koffiekar-middag’, dat het ook samen met het andere consortium organiseerde, ging dit consortium met honderden gele plakkertjes van bewoners naar huis. Wat te doen met al De Kwartiermakers - uitleg BIM modeldie informatie? Het consortium besloot de bewoners nog een keer te betrekken, namelijk in een nieuw ontwikkeld renovatiespel. Woningcorporatie Pré Wonen deed ook mee. Het bleek nog steeds lastig en erg technisch, maar leverde ook veel op. Eigenlijk zeiden de bewoners: verbeter en behoud wat ons dierbaar is, dat is voldoende.

Met behulp van een BIM-model werd de bewonersinformatie verwerkt tot scenario’s, waarin verschillende niveaus van uitwerking, en de consequenties in kosten en in het proces, werden voorgesteld aan de corporatie. De innovatie in dit consortium zit in BIM, dat als een vastgoedinformatiesysteem met datakoppelingen de woningcorporatie stuurinformatie biedt voor renovatie en precisieonderhoud.

Gezondheid is key
Team AC Borstbouw (AC Borst Bouw, Meijran architecten, Yvette Verbindt bewonerscommunicatie, BIM Projects, SW Wolda en Locas Installatietechniek) volgde De Kwartiermakers op de muziek van ‘Een eigen huis’ van René Froger op en pitchte net als zijn voorganger op de opgave van Pré Wonen. In het kort: 73 eengezinswoningen en 70 etagewoningen. Ambitie: gemiddelde energie-index van 2,1 naar minimaal 1,2.

Op basis van de wensen van bewoners en eigen onderzoek, zette Team AC Borstbouw heel sterk in op gezondheid. Met die focus ligt direct de focus op de lange termijn, zo is de overtuiging. Daarbij: de bewoners zijn heel blij met hun woningen, hun ‘eigen dorp’ in Beverwijk, ze willen alleen wel de klachten af. Ook hier resulteerde het onderzoek in 3 scenario’s, waarbij per scenario ook ruimte overbleef in het budget, dat bewoners zelf door middel van een bouwstenenspel toe konden wijzen. Doel: de bewoners heel actief betrekken bij de renovatie van hun woningen.

Van plan A naar plan B
De laatste twee pitches waren die van Both Forward (Botbouw, Tervoort Bouw, Caas architecten en Renolution) en nog eens Toekomstgericht4You (Toekomstgroep, Ladies@Work bewonerscommunicatie, Kodi energiebesparende technieken, Studio fUSE en Gerrie Starreveld woonkwaliteit). Zij hadden zich 5 maanden gebogen over de opgave van Woonbedrijf Velsen: 108 woningen (en 200 vergelijkbare woningen) waarbij de ambitie is om van energielabel C-G naar minimaal label A te gaan door slimmer en sneller (liefst bewoond) te renoveren.

Ook hier weer veel aandacht voor de bewoners, waarbij Both Forward (geïntroduceerd met muziek van Madness: ‘Our house in the middle of the street’) op basis van een enquête een plan A ontwikkelde om voor te leggen aan de bewoners, waarna het op basis van de reacties plan B maakte. Echte co-creatie dus, waarbij voor bewoners veiligheid en betrokkenheid belangrijke begrippen waren. Waar het Both Forward vooral om ging tijdens de BIK Challenge: het verbinden van belangen. Een plan maken waarin iedereen achter kan staan en werken aan de samenwerking voor de lange termijn.

Andere oplossingen
Toekomstgericht4You (dat voor deze pitch koos voor ‘Highway man’ van Hoffmaestro) sprak ook heel persoonlijk met de bewoners. Daaruit kwam onder meer naar voren dat bewoners last hadden van vocht, schimmel, tocht en geluidsoverlast. Al die opmerkingen en wensen van bewoners zijn meegenomen in de ontwikkeling van de scenario’s. Bijzonder aan dit plan: het nabijgelegen Tata Steel is voornemens een warmtenet aan te leggen en in het plan houdt Toekomstgericht4You hier dan ook al rekening mee door een energiebesparende tussenoplossing aan te dragen om de tijd tot het warmtenet beschikbaar is te overbruggen.

Toekomstgericht4You benadrukte nogmaals hoezeer de variatie in het team hielp om anders naar de opgave te kijken dan gebruikelijk. Daardoor ontstonden andere oplossingen voor het uiteindelijk belangrijkste doel: dat de mensen in die omgeving fijn met elkaar kunnen leven.

Slotbijeenkomst BIK Challenge

Boost aan innovatie in de bouw
Wordcloud interactieve enquete BIK Challenge
Tussen de pitches door was er onder meer ruimte voor korte, interactieve vragenrondes met de zaal. Zo gaf 80% van de aanwezigen aan te vinden dat regisserend opdrachtgeverschap een boost geeft aan innovatie in de bouw.

Ook interessant: de vraag hoeveel tijd (uitgedrukt in euro’s) de consortia hadden geïnvesteerd in het maken van de plannen voor de BIK Challenge. Veruit de meeste deelnemers gaven aan dat zij met hun consortium meer dan €80.000 aan tijd geïnvesteerd hadden, maar dit er voor over hadden omdat dit een complexe opgave en een leertraject was. Het consortium dat niet in een battle zat met een ander consortium op dezelfde opgave had duidelijk minder geïnvesteerd. Met bekende partners hadden zij een efficiënt proces.

Wereld op zijn kop
Inmiddels begon de spanning te stijgen, het moment van de bekendmaking van de ‘winnaars’ kwam snel dichterbij. Eerst was het echter nog de beurt aan Ferry van Wilgenburg (Bouwketens.nl) en Emirto Rienhart (Huren met Energie), die de belangrijkste lessen uit de BIK Challenge op een rij hadden gezet. Respect daarbij voor alle deelnemers, wat Ferry uitte door middenin de zaal op zijn hoofd te gaan staan. Dat hadden de deelnemers immers ook gedaan die 5 maanden, hun wereld even helemaal op zijn kop gezet door het compleet anders te doen dan anders.

Ferry op zijn kopHet was Ferry tijdens de pitches opgevallen dat marktpartijen bij elkaars presentatie instemmend zaten te knikken. Dat was mooi om te zien. Ook het delen van kennis en ervaringen Emritotussen de woningcorporaties heeft volgens Emirto een boost gekregen. Belangrijk leer-element was het scenario-denken, dat door alle consortia prachtig is uitgewerkt, terwijl het niet gemakkelijk is, omdat ze daarvoor echt in de schoenen moeten gaan staan van de corporatie. Er spelen zoveel factoren een rol.

De zweep erover
Belangrijk, zo hebben beide heren gemerkt, is dat er iemand is die aan de teugels zit. Dat kan ‘traditioneel’ de bouwer zijn, maar net zo goed de architect en andere partij of zelfs een ingehuurde kracht. Als er maar iemand is die met zijn zweep de partijen bij de les houdt en dezelfde kant op stuurt. Veel lessen zijn er ook geleerd op het vlak van bewonerscommunicatie, dat werd op allerlei manieren opgepakt en ingevuld. Conclusie: regisserend opdrachtgeverschap werkt, woningcorporatie kunnen dat. En de markt kan die functionele uitvraag aan. Durf en wil zijn daarbij wel noodzakelijk om het tot een succes te maken.

Tromgeroffel….
En toen was het zover, de woningcorporaties maakten bekend welk consortium zij als beste hadden beoordeeld.

Voor de opgave van Woonbedrijf Velsen
108 woningen (en 200 vergelijkbare woningen). Ambitie: van energielabel C-G naar minimaal label A door slimmer en sneller (liefst bewoond) te renoveren.

Both ForwardBoth Forward
Bestaande uit Botbouw, Tervoort Bouw, Caas architecten en Renolution.

Joris Beentjes van Woonbedrijf Velsen: “Eigenlijk was het gelijkspel tussen beide consortia en dat zegt heel veel over de kwaliteit. Beide plannen waren goed en echt geënt op de uitvraag. De huurders gaven uiteindelijk de doorslag. We gaan nu intern hard aan de slag om een bestuursbesluit te krijgen. We zijn niet zomaar begonnen aan deze BIK Challenge, we willen serieus verder in gesprek met Both Forward.”

Voor de opgave van Pré Wonen  
73 eengezinswoningen en 70 etagewoningen. Ambitie: gemiddelde energie-index van 2,1 naar minimaal 1,2.

Team AC BorstBouwTeam AC Borstbouw
Bestaande uit AC Borst Bouw, Meijran architecten, Yvette Verbindt, bewonerscommunicatie, BIM Projects, SW Wolda en Locas Installatietechniek.

Esther Koelemeij van Pré Wonen: “We hebben in deze 5 maanden zoveel voor elkaar gekregen in korte tijd. We merken dat dit voor bewoners heel prettig werkt. We willen die vibe proberen vast te houden. Die snelheid erin houden en dit als voorbeeldproject laten dienen.”

Voor de opgave van Kennemer Wonen   
28 portiekwoningen (totaal 280 woningen in complex). Ambitie: gemiddelde energie-index 2,07 naar ≤ 1,2 en leren vrij te denken, zonder de ballast van ‘zo doen we dat altijd’.

Hecon duurSAAMHecon duurSAAM
Bestaande uit Hecon Groep, Energie Service Noord-West en AGNova architecten.

Daan van Nieuwmegen van Kennemer Wonen: “Alle twee de teams hebben er onwijs veel energie in gestoken en zaten in de beoordeling ook heel dicht bij elkaar. De bewonerskeuze was uiteindelijk de doorslaggevende factor. Wij krijgen nu een MT besluit, daarna in november door naar de RvC en dan gaan we Hecon duurSAAM uitnodigen om het project verder op te pakken.”

Voor de opgave van Rochdale   
49 woningen (en 57 vergelijkbare woningen). Ambitie: gemiddelde energie-index van 2,91 naar minimaal 1,25 en scenario’s voor energetische verbeteringen, woonlastenverlaging en bewonersbegeleiding tijdens het hele proces.

EnergiQEnergiQ
Bestaande uit Logchies Renovatie & Onderhoud, Patina Beverwijk, Koppes Bouwkunde en Bonarius.

Alfred Blom van Rochdale: “We hebben een score-matrix opgesteld en met zijn vieren ingevuld. Daar is een score uitgerold. Het lag dicht bij elkaar, beide consortia hadden goede plannen en voldeden volledig aan de uitvraag. Uiteindelijk hebben we gekozen voor EnergiQ. Dit project stond niet op de projectenlijst, maar er zijn zulke mooie plannen uitgerold dat we zeker gaan proberen ermee aan de slag te gaan.”

Voor de opgave van Intermaris   
128 meergezinswoningen. Ambitie: gemiddeld van energielabel F naar minimaal label B (liefst A) en met oplossingen uit de markt meer tempo gaan maken.

Climate ConstructionClimate Construction
Bestaande uit Van der Leij bouwbedrijven, Woonconnect, Feenstra Installaties, Itho Daalderop, Normteq en Veerhuis.

Voor de opgave van Intermaris ging tijdens de BIK Challenge uiteindelijk maar 1 consortium aan de slag, namelijk Climate Construction. Frank van der Veek van Intermaris: “Ik ben vandaag volledig verrast en dat was mijn insteek voor deze BIK Challenge. We zijn zeker voornemers hier verder mee te gaan.”

Publiekswinnaar
Het honderdkoppige publiek, allemaal bouwprofessionals en mensen werkzaam bij brancheorganisatie en andere stakeholders, kregen ook de gelegenheid om de pitches te beoordelen. Het consortium EnergiQ mocht de publieksprijs in ontvangst nemen. Dit consortium zal onder andere een podium krijgen bij regioseminars die Duurzaam Gebouwd de komende tijd voor woningcorporaties organiseert en mag zijn oplossing presenteren bij het Building Holland congres.

Publiekswinnaar EnergiQChampagne en veel fotomomenten volgden, waarna nog lang na werd gesproken over de verschillende plannen, de presentaties, de ervaringen en de uitslag.

Leren door doen en ervaren
Ik ben enorm onder indruk van de kwaliteit van de plannen en de presentaties die de consortia hebben neergezet. Er is met enorme inzet gewerkt door de consortia. Bovenal heb ik gezien dat vraag- en aanbodzijde een stap hebben gezet in het aangaan van een open dialoog met elkaar, het in scenario’s denken en ‘in elkaars keuken kijken’ om zicht te krijgen op de totale business case (TCO) voor woningcorporaties rond verduurzamingskansen van hun vastgoed.

Mijn overtuiging is bevestigd, dat als de keten op een andere wijze met elkaar wil gaan samenwerken, dat daar condities voor geschapen moeten worden om dat met elkaar te gaan doen en ervaren.

Tell me and I‘ll forget, teach me and I may remember, involve me and I‘ll understand.

Leren door doen en ervaren, daar geloof ik in. Het is heel mooi dat de Kamer van Koophandel en Provincie Noord-Holland dit open speelveld en leertraject hebben kunnen creëren om integrale ketensamenwerking in de bouw, die nodig is voor de energietransitie, een boost te geven.

Eind dit jaar zullen de ervaringen van 4 jaar Bouwen aan Integrale Ketensamenwerking gebundeld gepubliceerd worden, met speciale aandacht voor de resultaten en ervaringen uit de BIK Challenge. Wilt u meer informatie, neemt u dan contact met mij op via mechteld.bakkeren@kvk.nl

Reacties op dit artikel niet mogelijk.

Deel met een vriend